Wandel mee met de Westduinwandeling 2009

Op zondag 7 juni kunt u kennismaken met een prachtig Haags groengebied: de Westduinen. En als u het gebied al kent is het de moeite waard de kennismaking te hernieuwen, want er is de laatste jaren veel veranderd.

Daarom hebben wij er een acht kilometer lange wandeling uitgezet: de Westduinwandeling. U loopt deze op eigen gelegenheid en in uw eigen tempo aan de hand van een fraaie routebeschrijving. Op negen plekken verspreid over de route treft u gidsen die boeiende verhalen vertellen. Bijvoorbeeld over de duinnatuur. Over het dierenleven. Over energieopwekking uit wind en water. En nog veel meer.

U kunt van start gaan op ieder tijdstip tussen 12.00 en 15.00 uur. Het start- en eindpunt is de hoek Kwartellaan / Laan van Poot in de Vogelwijk. Hier vindt u ook een milieumarkt waar de Haagse natuur- en milieuorganisaties informatie geven over hun activiteiten. Voor de kinderen ligt er een herinnering klaar.

De Westduinwandeling wordt georganiseerd door het Haags Milieucentrum i.s.m. Haagse natuur- en milieuorganisaties.

Dus niet vergeten: zondag 7 juni tussen 12.00–15.00 uur
Start- en eindpunt: hoek Kwartellaan / Laan van Poot. Dit is per openbaar vervoer bereikbaar met tramlijn 12 (uitstappen halte Laan van Poot, 700 meter lopen) en buslijn 24 (uitstappen halte Kwartellaan, 500 meter lopen)

O, o, Westduinpark, mooie duinen achter de stad!

 

Prioriteitenpanel: hoe geeft Den Haag invulling aan 'de 3 P's'?

 

Op 5 maart werd op initiatief van het Haags Milieucentrum gediscussieerd over het Haagse duurzaamheidsbeleid. Deskundigen belichtten het beleid vanuit het oogpunt van de ecologische voetafdruk,  van de moraal, het recht en de economie en vanuit de vraag of het huidige beleid wel zal volstaan om de stad toekomstbestendig te maken. Dreigt de 'Wereldstad aan zee' niet op termijn een stad ín zee te worden, of weten we het droog te houden? En hóe dan?
Discussieleider Paul Metz drukte het kernachtig uit: "Milieubeleid is schieten op een bewegend doel, en de richting van die beweging is niet altijd duidelijk."

 

Inleider Frans van der Steen wijst erop dat de welvaart, gemeten als de groei van het BNP, de afgelopen 25 jaar verdubbeld is. Maar dat betekent absoluut niet dat we ook twee keer zo gelukkig zijn. Geluk zit niet in materiële zaken, benadrukt de HMC-directeur, maar veeleer in zaken als goed onderwijs en goede (jeugd)zorg. En niet te vergeten in een gezond milieu en een stabiel klimaat. Om de wereld leefbaar te houden moeten we heel snel afkicken van onze verslaving aan fossiele energie.

Volgens Van der Steen is het essentieel om het dogma van economische groei ter discussie te stellen. De toverachtige economische groei die we gekend hebben was gebaseerd op roofbouw op onze planeet en op uitbuiting van bewoners van arme landen. Van der Steen roept op om gebruik te maken van de zogenoemde economische crisis om de economische bakens definitief richting duurzaamheid te verzetten. Deze bijeenkomst is bedoeld om te bekijken wat Den Haag daaraan kan bijdragen.

Een tekort van een aarde

Rik Leemans, hoogleraar Milieusysteemanalyse, Universiteit Wageningen, buigt zich vervolgens over de vragen: Hoe duurzaam is de ecologische voetafdruk van Den Haag, gelet op de menselijke druk op het mondiale ecosysteem?
Voor Leemans is de hoeveelheid mensen die de aarde bevolken het grote probleem: bijna 7 miljard. 20% van alle mensen die ooit op aarde leefden, leeft nu. Met z'n allen bijna stoten we bijna 8 gigaton CO2 per jaar uit. Bijna de helft daarvan, 4,2 gigaton, wordt opgenomen door oceanen en vegetatie (maar bij bosbranden komt die CO2 weer vrij, en door het warmer worden van de oceanen kunnen ze minder CO2 opnemen).
Uit de ecologische voetafdruk blijkt dat we aan één aarde niet meer genoeg hebben. We hebben momenteel 1,2 aardes nodig om te kunnen overleven. Gaan we door op de ingeslagen weg, dan zullen we daarvoor over dertig jaar twee aardes nodig hebben.

Nederland levert aan dat verbruik van grondstoffen een substantiële bijdrage. Op satellietfoto’s springt ons land eruit in de vorm van een zee van licht, wat duidt op een hoog energieverbruik.
We kunnen weliswaar bossen aanplanten om CO2-uitstoot te compenseren, maar over tien jaar is er op aarde niet genoeg ruimte meer om die bomen aan te planten.
Daarom moet er vooral zuiniger met energie worden omgegaan, zowel door particulieren als door overheden. Goed nieuws: uit geen enkel economisch model blijkt dat door verregaande reducties de welvaartsstandaard zal verminderen.

 

Koplopers om de tafel

Marjan Minnesma, directeur van Urgenda en het Dutch Research Institute for Transitions, buigt zich vervolgens over de vragen: hoe duurzaam is de sociale leefkwaliteit in Den Haag, ook moreel en juridisch? Hoe duurzaam is onze economische welvaart? Wat is de relatie tussen leefkwaliteit en welvaart?
Minnesma voorziet over enkele decennia een wezenlijk andere samenleving. Of die 'leuker' zal zijn dan de huidige, staat overigens te bezien. Kiezers worden extremer en mensen verliezen het vertrouwen in de overheid. Dat kan een heel vervelende kant uitgaan, waar de politiek op moet anticiperen.

We zijn echter niet alleen heel kwetsbaar, maar ook heel innovatief. Urgenda (een samentrekking van 'urgentie' en 'agenda') wil innovatieve mensen bij elkaar brengen. D.m.v. haar Arena-aanpak wil Urgenda koplopers (vanuit overheid, bedrijfsleven en ngo's) per gemeente samenbrengen om ze te laten nadenken over waar ze heen willen en hoe. Urgenda draagt daarbij input aan. Het proces loopt parallel aan het gangbare beleid, maar in de luwte. Mensen zitten er op persoonlijke titel in. De aanpak verschilt per gemeente.

Urgenda is erg voor concrete maatregelen. Zo heeft de stichting vijfhonderd betaalbare elektrische auto's naar Nederland gehaald. In Rotterdam werkt ze in twee 'Vogelaarwijken', op basis van maatwerk. Want wat duurzaamheid is, is voor geen wijk hetzelfde. Wat wel algemene gelding heeft: met het veranderen van stenen verander je nog niet de mensen. Alleen investeren in stenen is weggegooid geld.
Urgenda streeft ernaar dat op 9 september (9-9-9) 999 projecten zichtbaar zijn. Vraag van Minnesma: wat gaat Den Haag dan doen?

Op verzoek van het Haags Milieucentrum heeft ze de Haagse situatie geanalyseerd. Het is haar opgevallen dat allerlei mission statements van gemeenten onderling uitwisselbaar zijn, en Den Haag is geen uitzondering. ‘Potentie ten volle benutten'; een integrale manier van overheidshandelen'; groei van het inwonertal’: dat kan toch net zo goed op Amstelveen of Zaanstad slaan? Wat is nou typisch Haags? Volgens Minnesma: enerzijds Jacobse en Van Es, anderzijds de expats (die naar haar mening nauwelijks geïntegreerd zijn). Tussen beide groepen is geen aansluiting. Minnesma heeft de indruk dat de internationale component in deze stad te veel aandacht krijgt. Een tweesporenbeleid is nodig. En er moet meer aandacht zijn voor draagvlak onder de burgers.
Den Haag zou een wethouder voor duurzaamheid moeten hebben. En duurzaamheid zou geen vierde pijler moeten zijn, maar volledig geïntegreerd in het beleid. Er moet een hoog ambitieniveau zijn en harde doelstellingen. En op grond daarvan moeten er scherpe keuzes worden gemaakt, waarbij polderen geen optie is. Duurzaamheid is ook kiezen. Durf prioriteiten te stellen.
Een voorzet voor de gemeente heeft Minnesma al gemaakt. Ze heeft voor Den Haag een behoorlijk gedetailleerd stappenplan opgesteld.

Er moet veel gebeuren. Maar de formidabele opgave waar we voor staan is economisch haalbaar: zelfs de strengste milieumaatregelen kosten maar 3% van het BMP.

Wie zal dat betalen?

De derde inleider, Otto den Ouden, is hoofd Milieu en Vergunningen bij de Dienst Stadsbeheer van de gemeente Den Haag. Ondanks een fors spanningsveld tussen ambities en financiën, is hij toch wel trots op de behaalde resultaten. Kortheidshalve verwijzen we voor een samenvatting van zijn lezing naar zijn powerpointpresentatie.
De gemeente werkt momenteel aan de Nota Duurzaamheid, die het gemeentebrede beleid betreft. Half maart is een Haags klimaatfonds gelanceerd. En per 1 januari a.s. zal de gemeentelijke organisatie echt CO2-neutraal zijn, zo kondigt Den Ouden aan.

De paneldiscussie

Vervolgens nemen de inleiders achter de tafel plaats en begint het tweede programma-onderdeel: de paneldiscussie. Is 2050 niet wat laat voor een klimaatneutraal Den Haag, vraagt Paul Metz zich hardop af.
Moet dat niet eerder? Bijvoorbeeld met behulp van de Arena-aanpak?

HMC-directeur Frans van der Steen is blij dat er op duurzaamheidsgebied veel meer gebeurt dan tot voor kort het geval was, maar voor duurzaamheid is nog altijd weinig geld. Ook voor milieucommunicatie – dat zich nog  niet lang geleden vooral met natuur bezighield – is dat het geval. Daar zou veel meer geld heen moeten.

Den Ouden wijst erop dat geld niet het enige probleem is. De gemeente had een mooi Milieu Informatie Punt aan de Paviljoensgracht, maar dat werd heel slecht bezocht. Vandaar de beslissing om de stadsboerderijen een veel belangrijke rol in de milieucommunicatie te laten spelen. En de gemeente onderzoekt de mogelijkheid van een Klimaatcentrum.

“Communicatie is te vaak alleen 'zenden', vindt Leemans. Samen iets doen is veel sterker, vindt hij.

De kern is volgens Van der Steen dat de gemeente het burgers gemakkelijk zou moeten maken om duurzaam bezig te zijn. Parkeer&Reisvoorzieningen aan de randen van de stad, en dan een prima OV-verbinding met het centrum. Maar dan ook wel het parkeren in de binnenstad minder aantrekkelijk maken, want anders werkt het niet. Het moet ook makkelijker worden gemaakt om huizen te verduurzamen.
Den Ouden wijst erop dat Den Haag veel investeringen naar voren gehaald heeft om de financiële crisis tegen te gaan, waaronder geld om woningen beter te isoleren.

Vanuit de zaal wordt de suggestie gedaan om hiervoor een systeem op te zetten à la de particuliere woningverbetering, die heel succesvol is geweest. Het Klimaatfonds zou hierin een rol kunnen spelen, vindt Den Ouden.
Minnesma suggereert om crisisteams te sturen naar de wijken waar isolatie het hardste nodig is.
Ook Leemans vindt isolatie heel belangrijk, maar om een andere reden dan de meeste mensen. Leemans: “Over tien jaar hoeven we onze huizen niet meer te verwarmen in de winter. Dan zal de vraag zijn hoe we ze kunnen koelen in de zomer.”

Waar HMC-directeur Van der Steen naast ‘pull’-maatregelen ‘push’-maatregelen niet schuwt, voelt Heleen Weening van GroenLinks het meeste voor de strategie van verleiding. Ze is erg geïnteresseerd in Minnesma’s Arena-aanpak.

Nadat er nog gediscussieerd is over wat algemenere onderwerpen als het nut van overheidssubsidies en de zin van CO2-opslag (Paul Metz’ reactie: CO2-afvang en -opslag legitimeert de bouw van kolencentrales. Kolen zijn een massavernietigingswapen”), vraagt Jan Juffermans het woord. De grote man van de Ecologische Voetafdruk hoopt dat Den Haag de eerste Urgenda-gemeente kan worden. Hij geeft Londen als inspirerend voorbeeld. Die stad hanteert de 'fair footprint', waar niet alleen energie onder valt, maar ook verkeer en voeding. Ook de Haagse Urgenda zou expliciet naar die eerlijke voetafdruk moeten streven.

Na een korte evaluatie, waarin de panelleden te kennen geven dat ze het een inspirerende bijeenkomst vonden, sluit Metz de middag af. Zijn slotwoorden: “Het is crisis. Crisis biedt kansen, maar zaait ook verwarring. Wijs niet naar elkaar. Iedereen heeft z'n eigen verantwoordelijkheid.”
En Van der Steen, als allerlaatste: “Zonder draagvlak gebeurt er niets, maar de politiek draagt wel een speciale verantwoordelijkheid.”

De conclusies van het Haags Milieucentrum

Voor het HMC zijn de negen belangrijkste conclusies na het duurzaamheidsdebat:

• De meest recente wetenschappelijke inzichten moeten uitgangspunt zijn voor het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. Die inzichten laten zien dat de urgentie van zeer krachtig klimaatbeleid nog groter is dan tot voor kort meestal gedacht werd en dat onze mondiale voetafdruk al sinds de jaren ’80 groter is dan wat de aarde duurzaam aankan.
  
  
• De economische argumenten en technische mogelijkheden voor een zeer krachtig klimaatbeleid lijken volop aanwezig. Het zou daarom goed zijn als Den Haag een ‘Haagse Urgenda’ opstelt, in navolging van de landelijke Stichting Urgenda, gericht op een klimaatneutrale stad in 2035 (i.p.v. op het huidige doel ‘klimaatneutraal in 2050’). Dit doel is bovendien meer in lijn met de terechte ambitie van Den Haag om ‘koplopergemeente’ te willen zijn in klimaatbeleid.
  
  
• Die ‘Haagse Urgenda’ zou de gemeente heel goed kunnen opstellen in samenspraak met een aantal ‘koplopers’ van binnen en buiten de stad, volgens de Arena-aanpak die door Stichting Urgenda ontwikkeld is om initiatieven van onderop te koppelen aan de nodige regie van bovenaf en daarbij onderlinge samenwerking te versterken.
  
  
• Het doel ‘klimaatneutraal in 2035’ is gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten en gericht op het minimaliseren van het risico op ‘gevaarlijke’ klimaatverandering (in het besef dat dat risico al niet meer tot nul te reduceren is). Dit betekent wat het HMC betreft: 20% CO2-reductie in 2014, 50% reductie in 2020 en 100% reductie in 2035.
  
  
• Zulke reducties zijn zeer ambitieus, maar waarschijnlijk niet onmogelijk, als daarvoor de politieke wil te realiseren is en als daarvoor ook door de stad gelobbied wordt richting hogere overheden (burgemeester Van Aartsen zou daarin het voortouw kunnen nemen, eventueel in G4-verband).
  
  
• Vervolgens dient een concrete en gefaseerde agenda voor de komende 25 jaar opgesteld te worden met de belangrijkste maatregelen die nodig zijn om deze reducties te realiseren. De ‘Routekaart voor CO2-neutrale gemeenten’ van Builddesk kan daarbij een goed hulpmiddel zijn.
  
  
• De klimaatcrisis is onderdeel van de bredere ecologische crisis en de belangrijkste uiting van onze niet-duurzame mondiale voetafdruk. Een zeer belangrijk onderdeel van de Haagse Urgenda zou daarom moeten zijn (in navolging van Londen): het zo snel mogelijk tot duurzame proporties terugbrengen van onze mondiale voetafdruk.
  
  
• Naast politieke wil is ook voldoende maatschappelijk draagvlak nodig. Er zou sterk ingezet moeten worden op het vergroten van klimaat- en ecologisch bewustzijn onder burgers, bedrijven en organisaties om zo het noodzakelijke draagvlak voor zeer krachtig beleid te bevorderen. Daarbij kan de gemeente gebruikmaken van de vele initiatieven van onderop die al genomen worden en deze actief ondersteunen om ook onderlinge samenwerking te stimuleren.
  
  
• Voor meer draagvlak is bovendien actief beleid nodig om het burgers, bedrijven en organisaties makkelijker te maken om aan de transitie naar een werkelijke duurzame samenleving bij te dragen. Maak dus de duurzame alternatieven zo aantrekkelijk mogelijk en maak het veel moeilijker of waar nodig zelfs onmogelijk om nog langer voor niet-duurzame opties te kiezen.