Het milieucafé De Derde Dinsdag in Dudok (DDD) deed in oktober 2004 zijn naam niet echt eer aan, want het werd niet gehouden in Café Dudok. Maar op een bepaalde manier toch ook weer wel: DDD was voor deze keer naar Den Haag-Zuidwest uitgeweken. En dat stadsdeel draagt sterk het stempel van bouwmeester Willem Marinus Dudok, die voor Bouwlust, Vrederust en Moerwijk het stedenbouwkundig plan ontwierp.
De gemeente en de woningcorporaties willen Den Haag-Zuidwest een ingrijpende face-lift geven. Ze vinden het woningaanbod te eenzijdig, het draagvlak voor voorzieningen kalft af en de sociale cohesie is verdwenen of dreigt te verdwijnen. De oplossing: grootschalige sloop en ook wat renovatie. Van de woningen die er worden teruggebouwd bestaat 70 procent uit koopwoningen, de overige 30 procent uit (duurdere) huurwoningen.

“Van de dertigduizend woningen in Zuidwest worden er zestienduizend gesloopt”, merkt Tom Pitstra van het Haags Milieucentrum op. “Dat kun je gerust massale sloop noemen. En in veel gevallen gaat het niet om woningen die in slechte staat verkeren, maar om woningen waarvan gemeente en corporaties vinden dat de ‘verkeerde’ mensen erin wonen. Zoals in Moerwijk-Zuid. Ik geloof niet in het oplossen van sociale problemen door woningen te slopen. In de nieuwbouwwoningen aan de Leijweg worden de fietsen van bewoners óók gejat.”

Ook Van der Horst is de grootschaligheid een doorn in het oog: “Ons bewonersplatform dacht in het verleden goed mee met de corporaties over herstructurering. Maar toen had je het over ingrepen op complexniveau. Nu gaat het om zo’n zes straten tegelijk.”

“Waar blijven die mensen die weg moeten eigenlijk?”, wil presentator Stef de Niet weten. “Het overgrote deel blijft in Zuidwest”, weet Mol. Er zijn ook mensen die naar een Vinexwijk gaan of naar een andere wijk in Den Haag. Niet iedereen wil per se in Zuidwest blijven. Er zijn veel mensen die de herstructurering aangrijpen om weg te komen, mét verhuiskostenvergoeding. Mensen die moeten verhuizen uit een actiegebied, krijgen voorrang bij het vinden van een nieuwe woning. En tot op heden gaat dat goed. Als de markt volledig stagneert, zullen we het tempo van de herstructurering wel moeten verlagen.”

Pitstra ziet mogelijkheden om mensen die in Zuidwest willen blijven die kans te bieden en tevens de wijk duurzamer te maken: levensduurverlenging. Kleine huizen kunnen worden samengevoegd, portieken kunnen worden ‘opgetopt’ (een extra woonlaag erbovenop) en ga zo maar door. “Hof Loevesteijn aan de Steenwijklaan/Loevesteinlaan is een prachtig voorbeeld. Er zijn mensen die denken dat het nieuwbouw is.”

Ton de Bont van het Wijkberaad Vrederust is er wat sceptisch over: “Ik heb een aannemer gesproken die zei, dat is eens maar nooit weer. En corporaties willen er niet aan omdat ze het te duur vinden.”
“Naarmate het vaker gebeurt wordt het goedkoper”, reageert Pitstra. “Zowel uit sociaal als uit milieu-oogpunt kun je vraagtekens zetten bij sloop. Ook al wil de gemeente die sloop zo duurzaam mogelijk uitvoeren. Toenmalig wethouder Hilhorst heeft een duurzaamheidstoets toegezegd bij ELKE concrete sloopbeslissing. Dus steeds moet worden afgewogen wat uit duurzaamheidsoogpunt de voorkeur verdient: slopen of renoveren. Alleen wordt die toets tot op heden niet uitgevoerd. En van het toegezegde symposium over een duurzame herstructurering van Zuidwest is ook nog niets vernomen.”

Het laatste woord in deze debatronde is aan Ronald Mol van Staedion: “Duurzaamheid is voor ons absoluut een onderwerp en wij gaan discussies hierover met de gemeente en met natuur- en milieu-organisaties beslist niet uit de weg.”

Van Nimwegen ziet in Spoorwijk een voorbeeld van hoe een wijk erop vooruitgaat, maar voor Bos en Pijl gaat die vergelijking mank. In Spoorwijk was een groot draagvlak voor de ingrepen. Hetgeen Van Nimwegen beaamt: “In Zuidwest lijken de bewoners er nauwelijks bij betrokken te zijn. Je zal altijd met bewoners de discussie moeten aangaan, want zij weten wat er mis is met hun wijk.”

Moeten we niet terug naar de ‘woonscholen’ uit de jaren vijftig, oppert presentator Hans Pars. Van Nimwegen voelt daar wel iets voor. “De corporaties doen veel op het gebied van leefbaarheid en we hebben ook De Karavaan. Maar ik zie wel iets in woonscholen-nieuwe stijl en sancties op slecht woongedrag.”
Waarna Pars nog even aansluit bij Bos’ opmerking over ontmoetingsgelegenheden: “Uit onderzoek bleek onlangs dat sociaal ongewenst gedrag vooral veroorzaakt wordt door sociaal isolement. Ligt daar geen taak voor de politieke partijen?”
“Dan moet je dus níet gaan bezuinigen op de thuiszorg”, merkt Kolijn op. En Bos ziet een redmiddel in meer culturele voorzieningen: “Cultuur brengt mensen bij elkaar. En je zou het openbaar vervoer voor 65-plussers gratis kunnen maken.”

Wim Pijl wil nog even zijn hart luchten over de duurzaamheid. “Ik vind dat de uitgangspunten van Dudok behouden moeten blijven. Pas duurzaam bouwen toe in al zijn componenten, dan doe je Dudok recht. En ik vind het een schande zo weinig als er in de Structuurvisie over duurzaamheid staat.”

Tot slot Stef de Niet: “Laten we nou niet de indruk wekken dat we het over een verloederende wijk hebben. Het is hier prachtig.”

Deze bijeenkomst van De Derde Dinsdag in Dudok werd live uitgezonden door Radio Mobiel, een nieuwe, experimentele zender die wijkradio maakt. Radio Mobiel zendt uit via Residentienet, Kabel TV en op 106.8 FM.

Julius Pasgeld:
De duurzame herstructurering van Den Haag Zuidwest

De duurzame herstructurering van Den Haag Zuidwest. Ja. Ik zeg het nóg maar eens een keer. Want het klinkt zo mooi. De duurzame herstructurering van Den Haag Zuidwest. Alsof het einde der tijden voorgoed van de baan is. Alsof de verlossing naakt. Alsof de wanhopige inwoners van Den Haag Zuidwest ten lange leste worden gered uit de klauwen van verpaupering, molest, verval en neerstortend gesteente.
Eindelijk is het dan zover! Als een vogel Phoenix zal Den Haag Zuidwest stralend en duurzaam oprijzen uit de rokende as en de stinkende drek van weleer. Want wat was het daar toch eigenlijk een zooitje! Achterlijk gewoon. Mensonwaardig. Je houdt het niet voor mogelijk wat een vreselijke misstanden daar aan de orde van de dag waren.

Trappelend van ongeduld staan de politici en de projectontwikkelaars thans klaar om de geteisterde Zuidwestenaren straks liefdevol op te vangen in nieuwe, duurzame woonstedes, vriendelijke gaardes, lommerrijke zichten, uitgestrekte, melancholieke dreven, zijdes vol beschaduwde bloemperken en venen tenslotte waarin waterpartijen beurtelings baden in helder zonnelicht en frisse lentebuitjes. En al die hernieuwde stedes, gaarden, zichten, dreven, zijdes en venen, dames en heren, zullen straks stuk voor stuk in liefde en met gemene inspanning van alle denkbare en vereende Haagse krachten worden opgericht met maar een doel: Het welzijn van de huurders.

En dan nu een vraag om eventuele noodlottige misverstanden te voorkomen:
Zien al deze politici en projectontwikkelaars hun kans schoon om een flinke cent te verdienen aan de wederopbouw van Den Haag Zuidwest? Natuurlijk! Maar mag het ook even. Mag het soms ook even voor al die koene, moeizame arbeid die zij in het zweet huns aanschijns uitvoeren om de heffe van het volk in het nipte tijdsbestek dat ons nog rest te stichten met aanzienlijk woongenot? Mogen er eens een keer wat sobere verdiensten staan tegenover al die onbaatzuchtigheid?

Dit, dames en heren, is het beeld waarin de boven ons gestelden ons willen doen geloven. Ga uw gang. Geloven staat vrij. Sterker nog: het recht op geloof is grondwettelijk vastgesteld.
De werkelijkheid is, en nou druk ik me zachtjes uit, wellicht enigszins in tegenspraak met het door de overheid en het bedrijfsleven opgehouden beeld.
Reeds in de jaren tachtig van de vorige eeuw meende de socialistische hoogleraar Van der Zwan dat de onevenwichtige opbouw van Den Haag, waar het de verdeling tussen rijk en arm betrof, moest worden beslecht in het voordeel van rijk. Daartoe zouden er, aldus Van der Zwan, meer woningen voor de rijken dienen te worden gebouwd in Den Haag. En minder voor de armen. Zodat er als vanzelf een migratie van de minder welgestelden zou ontstaan naar de provincie en naar de luxere randgemeenten van Den Haag die hun grenzen zouden moeten openstellen voor een welkome ontvangst van de Haagse ontheemden die in hun eigen gemeente geen betaalbare woning meer konden vinden.
Het resultaat van al dat denkwerk treft u thans hier aan: de duurzame herstructurering van Den Haag Zuidwest. Ja. Ik zeg het nog maar een keer omdat dat zo mooi klinkt: de duurzame herstructurering van Den Haag Zuidwest.
Want daar komt het op neer, dames en heren, geen goedkope huurwoningen meer in Den Haag. Alleen maar omdat Den Haag zo graag ambassadeurs en internationale rechters wil huisvesten. En dat is gewoon een ander woord voor duurzame herstructurering.
Dank u voor uw welwillend oor.