Verslag van DerDe DinsDag op 21 oktober:

De moeilijke wijken en het milieu

(klik hier voor de column van Julius Pasgeld)

Een mooie reclamefolder voor een woningbouwvereniging of een projectontwikkelaar. Zo typeerde PvdA-raadslid Marieke Bolle in De Derde Dinsdag in Dudok van 21 oktober de concept-Woonvisie 2020 van de gemeente Den Haag. Er wordt veel geschreven over stenen stapelen, maar de sociale infrastructuur blijft onderbelicht, merkte ze op. Iets dat haar tafelgenoten Ingrid Gyömörei (SP-raadslid) en Willem van der Heiden (manager bij De Haagse Koepel van bewonersorganisaties, rechts op de foto) van harte onderschreven. Maar méér nog misten zij aandacht voor de herkenbare problemen van de stad: de grote vraag naar betaalbare woonruimte. Vandaar dat wethouder Arend Hilhorst van Volkshuisvesting de vraag voorgelegd kreeg: wát is nu eigenlijk een betaalbare woning?

Op basis van een landelijk vastgestelde norm is dat voor huurwoningen een bovengrens van €585, wist Hilhorst. Bij koopwoningen zou je aan een bedrag van €100.000 kunnen denken. Volgens Hilhorst is zo'n driekwart van de woningen in Den Haag geschikt voor mensen met een laag inkomen. Maar de gemeente wil graag wat meer aandacht schenken aan de mensen met middeninkomens, die de afgelopen decennia de stad zijn uitgetrokken omdat ze hier geen woonruimte konden vinden die aan hun verlangens voldoet. Den Haag heeft veel van dezelfde soorten woningen, terwijl de woonwensen steeds gedifferentieerder worden. Haagse wijken moeten dan ook een meer heterogene structuur krijgen.

Dat zou dan ook moeten gelden voor de dure wijken, merkte Gyömörei op. Die zijn ook homogeen samengesteld. Maar de pogingen die er zijn gedaan om dáár meer gemêleerde woonmilieus te creëren, worden nu juist gestaakt. En €585 is een beschamend bedrag.

Het is heel veel geld, beaamde Bolle (foto hieronder). En de concept-Woonvisie gaat ervan uit dat mensen steeds meer gaan verdienen, wat nog maar helemaal de vraag is. Gyömörei wees erop dat de economische ontwikkeling juist de andere kant uitgaat. Als er inderdaad zoveel sociale-huurwoningen worden gesloopt als gepland en zo weinig betaalbare huizen worden teruggebouwd, dan zullen veel mensen met een laag inkomen de stad worden uitgejaagd. Iets dat in de nota trouwens met zoveel woorden vermeld staat.

Maar laten we vooral niet vergeten dat De Derde Dinsdag in Dudok een milieucafé is. Waarom staat er geen woord over milieu in de Woonvisie, wilde presentator Stef de Niet dan ook weten. Niets over en duurzaam bouwen, niets over samenvoegen van bestaande woningen, of wat dan ook.

De héle nota gaat over duurzaamheid, verklaarde Hilhorst met grote stelligheid. De woningen die in Zuidwest worden gesloopt dateren overwegend uit de jaren vijftig, toen er snel moest worden voorzien in de naoorlogse grote vraag naar woningen. Ze zijn heel slecht geïsoleerd. De woningen die ervoor teruggebouwd worden zijn ontzettend veel energiezuiniger en duurzamer. Bovendien moet 95% van de materialen na sloop worden hergebruikt.

En wat samenvoegen betreft: dat is een moeizame zaak, en niet per se milieuvriendelijker.

Of de gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid toch niet wat hoger konden, wilde Frans van der Steen, directeur van het Haags Milieucentrum aan het slot van de discussie nog weten. Maar nee, die zijn volgens de wethouder zo hoog als redelijkerwijs mogelijk.

De Gezondheidsnota
Ook in een andere gemeentelijke nota blijft het milieu onderbelicht. We hebben het over de Gezondheidsnota, waarover PvdA-wethouder Jetta Klijnsma in Dudok aan de tand werd gevoeld. Klijnsma is van mening dat mensen weliswaar baas over hun eigen lijf zijn, maar dat niet iedereen zelf die verantwoordelijkheid kan dragen. Vooral mensen in de sociaal-economisch zwakke wijken hebben daarbij hulp nodig. Daar ligt een taak voor de overheid.

Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat mensen in 'moeilijke' wijken gemiddeld korter leven en een slechtere kwaliteit van leven hebben. Maar welke rol kan de gemeente daarin hebben, wilde presentator Hans Pars weten. Dat zijn toch onderliggende sociaal-economische factoren, die haast niet te beïnvloeden zijn?
Klijnsma moest beamen dat de rol van de gemeente beperkt is, maar helemaal machteloos staat ze niet. In de Schilderswijk loopt nu bijvoorbeeld het project Sport op Recept, bedoeld om mensen meer te laten bewegen. Dat wordt deels betaald door de gemeente, deels door zorgverzekeraars.
Den Haag luistert goed naar klankbordgroepen van artsen, maatschappelijk werkers e.d. in de moeilijk wijken. Ook wordt hier naar tevredenheid gewerkt met praktijkverpleegkundigen, een typisch Haags fenomeen.

Maar hoe wordt omgegaan met milieufactoren, wilde Stef de Niet weten. Hoe zou het komen dat vrouwen in het stedelijk gebied een 70% grotere kans op longkanker hebben dan vrouwen in een landelijker omgeving? Waarom ontbreekt een analyse hiervan in de nota?
Klijnsma gaf aan de toegenomen kans op longkanker voor een groot deel te wijten aan het feit dat steeds meer jonge vrouwen gaan roken.

Maar ook het verkeer kan een rol spelen, en aan de verkeersintensiteit in een gebied als de Veerkades zou zeker iets gedaan moeten worden. Klijnsma's collega-wethouders, bijvoorbeeld van duurzaamheid en van verkeer, laten gezondheidsaspecten sterk meespelen in hun beleid.

Tot slot ging de wethouder nog in op vragen vanuit de zaal over domotica (woningen vol handige electronische en technische snufjes voor mensen met een functiebeperking) en groepswonen voor ouderen. Twee voorzieningen die volgens Klijnsma in een enorme behoefte voorzien en steeds belangrijker zullen worden.

En die, tussen haakjes, in de Woonvisie, niet of nauwelijks aandacht krijgen……..

Dankzij Stef de Niet en Yung Lie waanden de bezoekers zich even in het New Yorkse Five Spot Café anno 1958.

Uiteraard was ook onze vaste columnist Julius Pasgeld weer van de partij.

Woonvisie
Het gaat hier in Dudok vanavond over de Gezondheidsmonitor van de gemeente Den Haag en de Woonvisie van de gemeente Den Haag.
Alleen de woorden al.
Gezondheidsmonitor. Woonvisie. Als je het langzaam, zorgvuldig en duidelijk gearticuleerd uitspreekt: ge-zond-heids-mo-ni-tor, woon-vi-sie, wordt het je wel duidelijk waarom Den Haag van alle gemeenten in Nederland op de eerste plaats staat waar het het maken van beleidsnota's betreft. Als je het nog eens langzaam zegt: ge-zond-heids-mo-ni-tor, woon-vi-sie, weet je ineens zeker dat het nooit meer goedkomt met de gezondheid en het wonen in Den Haag. Maar gelukkig voor architecten en politici neemt tegenwoordig niemand de tijd meer om de woorden uit beleidsnota's twee keer langzaam en zorgvuldig uit te spreken.

Laat ik me in dit relaas beperken tot wonen.
Met mijn kleinzoon voorop fiets ik tegenwoordig heel wat af. Niet zelden stuit ik dan op nieuwe woonwijken waar je, laten we eerlijk zijn, moeilijk meer omheen kan. En als je er eenmaal inzit moeilijk meer uitkan omdat je de uitgang in een nieuwe wijk alleen nog maar kan vinden met een mobiele routeplanner op je fiets. Op deze barre tochten door de nieuwbouw werd ik aldus gewaar, dat het tegenwoordig blijkbaar het summum is om te wonen in een huis waarvan niet alleen het dak doch ook alle muren volledig uit dakpannen bestaan. Ook erg leuk zijn de huizen die geheel uit aluminium zijn opgetrokken. Vooral 's zomers. Dan blijk je daar aan koeling meer geld kwijt te zijn dan 's winters aan verwarming. Want architecten zijn tegenwoordig voor wat betreft de buitenkant de mening toegedaan dat het bijzondere uitgaat boven het praktische. En aldus is het woord van de architect als de vleesgeworden stenen tafelen van Mozes. Als ware terroristen leggen zij de woonconsument op de foltertafel van de volkshuisvesting. En om er maar vanaf te zijn geven de toekomstige bewoners dan steunend en zuchtend toe toe dat het leuk is om te wonen in een huis dat de vorm heeft van het casco van een schip. Of eruitziet als een transformatorhuisje. Of als een dwangbuis aan een hijskraan. Of als een kasteeltje voor kinderen. En aldus triomferend over de bewoners ordenen de architecten hun wansmaak vervolgens het liefst in eindeloze rijen van steeds hetzelfde. Bij voorkeur met hele lage plafonnetjes. Zodat een kabouter op de bovenste woonlaag nog net een dutje kan doen zonder zijn knarretje te stoten als hij wakker wordt in die nachtmerrie.

En in die troosteloze huisjes
met hun troosteloze tuintjes
en hun troosteloze schuurtjes
wonen troosteloze mensjes
met hun troosteloze kindertjes
die consumeren troosteloze pap
met een troosteloze lepel
uit een troosteloze nap.
En zo, dames en heren belanden wij vervolgens bij de living dream van mister Gamma, die met zijn geimpregneerde tuinhout, zijn voordelige tuinkabouters met lichtgevende muts en zijn solide, gietijzeren tuinparasolstandaards in jugendstilmotief de hele troosteloze rotzooi weer een beetje komt opleuken met andere rotzooi. Ja. Ook troosteloos. Dazeggik.
Wat een wonder, dat de Hagenaars bang zijn voor de huidige Woonvisie van het gemeentebestuur. Slopen, ach, dat is nog niet zo erg. Daar zien de meesten het nut nog wel van in. Zo mooi is de Moerwijk nou ook weer niet. Maar het gaat erom wat ervoor in de plaats komt. En met de huidige bouwmentaliteit weet je zeker dat dat nog troostelozer zal zijn dan wat er nog stond.
En duurder.
En dat, dames en heren, is niet onbelangrijk in dit hele verhaal.
Want waar moeten de Hagenaars heen die straks de huur van hun nieuwe Bibelebonse berg niet meer kunnen betalen? Naar interneringskampen in Drente? Naar leegstaande asielzoekerscentra op Schiermonnikoog? Naar de afgeschreven clubhuizen van de JOVD, de NIVON en de AJC in Wilhelminaoord en Sintjohannesga? Of laten we de ex-Moerwijkers straks een pilsje halen bij Dirk van de Broek zodat dat probleem ook weer is opgelost?

Is er dan niks meer goed op het gebied van huisvesting?
Jawel. Laatst fietste ik wat rond met mijn kleinzoon op de grens van Den Haag en Delft. Daar stuitte ik op een schitterend woonwijkje. Rode dakpannen lagen daar, waar ze hoorden. Idyllische pleintjes omsloten mooie vijvers. Een schitterend wijkgebouw in bijpassende architectuur onthulde een gevoel voor de menselijke maat die je eigenlijk nergens meer tegenkomt. Behalve dan misschien in de hofjes van Duindorp maar ja, die kom je nu ook niet meer tegen. Een ouwerwets, gezellig cafeetje met een paar tafeltjes en stoelstjes op de stoep nodigde de inwoners uit om elkaar te ontmoeten. Dit wijkje werd in de jaren dertig gemaakt voor de werknemers van Gist-Brocades. Als je daar woont, en dames en heren, wat zou ik daar graag wonen, merk je iedere dag weer, dat de architect die het wijkje ontwierp erg veel van mensen moet hebben gehouden.
En dat is nog eens wat anders dan het maken van beleidsnota's met een woonvisie.