DDD archief

Derde Dinsdag archief

Verslag 15 maart 2005 klik hier voor de column van Julius Pasgeld Gratis OV en duurdere huizen Het milieucafé van dinsdag 15 maart was een ietwat surrealistische vertoning. Zo was daar, namens de Werkgroep Duurzame Stadsmobiliteit Den Haag, Frans van de Leef – zonder zijn karakteristieke snor – die vurig pleitte voor gratis openbaar vervoer om de automobilist de auto uit en het OV ín te krijgen. Dan was daar Dr. Michel van Hulten, oud-staatssecretaris en niet minder vurig voorvechter van gratis OV, die stellig betoogde dat de files door gratis OV geen centimeter korter zouden worden (integendeel, die groeien alleen maar). Ook was daar Jan van Male, voorzitter van ROVER Den Haag, die tot groeiende irritatie van De Leef verklaarde en beargumenteerde tégen gratis openbaar vervoer te zijn. En er was Jan Hees, voorzitter van de Fietsersbond afdeling Den Haag en omstreken, die zich aan de zijde van Van Male schaarde.
*Michel van Hulten* was staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-Den Uyl (1973-1977). Zijn voorkeur voor gratis OV dateert al uit die tijd (een hoop mensen verklaarden hem voor gek) en hij werd er door zijn bezoeken aan België alleen nog maar in bevestigd. “Het OV-gebruik is in België met veertig procent in twee jaar tijd gestegen. Een kwart van de Belgen heeft een gratis OV-kaart”, aldus Van Hulten, “zoals senioren, kinderen tot twaalf jaar, medewerkers van de PTT en Belgacom, en federale ambtenaren. Ouderen kunnen met de trein het hele land door voor slechts drie euro. Dat soort dingen zou in Nederland ook moeten kunnen, maar er wordt in dit land niet serieus over dit onderwerp gepraat. België wil gratis openbaar vervoer stapsgewijs voor de hele bevolking invoeren. Maar ja, voor Nederlandse politici is België niet interessant. Die brengen liever werkbezoeken aan Japan.” De inzet van Van Hulten: voorzien in de mobiliteitsbehoefte van dat kwart van de bevolking dat geen auto heeft. En dan zijn er nog mensen die niet over een auto kunnen beschikken als de kostwinnaar ermee naar z’n werk is. Dat is eveneens een kwart van de bevolking.
	Alles goed en wel, maar wie zal dat betalen, is de vraag die presentator Stef de Niet bezighoudt. Dat zijn voor wat betreft werknemers hun werkgevers, legt Van Hulten uit. Maar Belgische bussen en trams reden vaak zo goed als leeg rond. Het kost geen cent extra als er mensen in zitten. Die plekken zijn al betaald. In Nederland is het niet veel anders. In treinen tref je ook veel lege stoelen aan. De NS heeft 34 miljoen van die reizigerskilometers over. “Die mensen die geen auto hebben zijn heus niet exclusief op het openbaar vervoer aangewezen”, vindt Jan Hees. Ze kunnen ook gaan fietsen. Werkgevers kunnen hun personeel inderdaad gratis OV-kaarten aanbieden, maar ze kunnen ze ook een fiets geven. In al die gevallen dat de werkgever niet voor gratis openbaar vervoer betaalt, draait de belastingbetaler ervoor op. Daarmee creëer je alleen maar een mobiliteitsbehoefte. Het leidt tot recreatief gebruik, zoals in bijvoorbeeld Rome ook duidelijk gebleken is. En laten we wel wezen: het OV is helemaal niet zo duur, vergeleken met de kosten van autorijden.“
*Frans de Leef* is er stellig van overtuigd dat gratis openbaar vervoer automobilisten wel degelijk zal verleiden om vaker op de bus of tram te stappen. “Natuurlijk wel, als het gratis is. We zijn toch Nederlanders?” Zijn Werkgroep Duurzame Stadsmobiliteit bereidt een burgerinitiatief voor om gratis openbaar vervoer op de agenda van de gemeenteraad te zetten. Als er minimaal 2500 handtekeningen zijn opgehaald, is de raad verplicht erover te praten. Gratis OV zou zo snel mogelijk, maar uiterlijk in 2008, gefaseerd ingevoerd moeten worden. Jan van Male ziet er weinig in. “Het is een sympathiek plan, maar je genereert hiermee alleen maar extra mobiliteit. En laten we wel wezen, openbaar vervoer heeft niet alleen maar voordelen. Bussen vervuilen de lucht – kijk naar de Veerkades – en trams en treinen gebruiken elektriciteit. Fietsers zullen eerder de bus nemen als die gratis wordt, en door fietsers van hun fiets af te halen los je het fileprobleem niet op. Wat nodig is, is goed openbaar vervoer, een goede ruimtelijke ordening en een goed parkeerbeleid. Om het OV te verbeteren, moet erin geïnvesteerd worden.”
	Volgens Van Male is de Belgische situatie nauwelijks vergelijkbaar met de Nederlandse. Het OV in België lag helemaal op z’n gat, dus dan is een groei in het aantal reizigers al snel spectaculair. En wat betreft die reizigerskilometers die de NS over zou hebben: een trein legt doorgaans een lange afstand af en lang niet alle reizigers reizen van het beginpunt mee naar het eindpunt. Tussen bepaalde opstapplekken zullen er dus altijd stoelen leeg zijn. Maar om die plaatsen te vullen – uitgaande van het idee dat ze toch al betaald zijn – kun je moeilijk tegen mensen zeggen: u mag gratis mee, maar dan moet u in Maastricht instappen en u moet er in Eindhoven weer uit.” Traditiegetrouw gaat presentator Hans Pars aan het eind van de discussie met de loopmicrofoon de zaal in. Daan Goedhart, bestuurslid van de Fietsersbond afd. Den Haag, meldt namens de Fietsersbond dat OV en de fiets elkaar moeten aanvullen. Het is onwenselijk dat fietsers het OV in worden gelokt. Mensen bewegen tóch al zo weinig.
Het slotwoord is aan Van Hulten: “Uit onderzoeken door de Consumentenbond en de ANWB blijkt dat het openbaar vervoer in verhouding tot auto’s steeds duurder wordt. Verder lijkt het me onvermijdelijk dat meer fietsers met het OV zullen gaan als dat gratis wordt. Maar daar staat tegenover dat mensen eerder de fiets zullen nemen om naar de bushalte of het treinstation te gaan. En dat beeld dat landen zoals de VS van Nederland hebben – een huisvrouw die op de fiets zit met een kind voorop en een kind achterop, beladen met tasjes van Albert Heijn en Dirk van den Broek, dat is toch pure armoe? Voor wie meer hierover wil lezen: zie www.gratisopenbaarvervoer.nl en www.duurzaammobiel.nl.

Over naar het tweede onderwerp: de duurzame herstructurering van Moerwijk. Deze grote wijk in Den Haag Zuidwest is volgens de gemeente en de corporaties te eenzijdig opgebouwd en moet diverser worden. Daarom wordt een groot deel van de wijk gesloopt en komen er duurdere woningen voor in de plaats. Volgens het Haags Milieucentrum een goede kans om deze ruime, groene wijk te verduurzamen.
*Marnix Norder*, wethouder Ruimtelijke Ordening, Stedelijke Ontwikkeling en Wonen, schetst de problematiek: “Toen die huizen gebouwd werden (kort voor of kort na de oorlog) waren ze heel adequaat. Maar wooneisen veranderen. Waar eerst een heel gezin genoeg had aan zestig, zeventig vierkante meter, is dat nu nog maar net genoeg voor twee personen. Een gezin met kinderen heeft nu toch al snel honderd vierkante meter nodig. Die mensen verlaten de wijk, waardoor de bevolkingsopbouw eenzijdig wordt, draagkracht voor winkels verdwijnt en ga zo maar door. Die negatieve spiraal willen we doorbreken met meer diversiteit in woningen en inkomensgroepen, met op hen toegespitste voorzieningen. Voor een gemengde wijk zijn ook koopwoningen en duurdere huurwoningen nodig.” “Maar behoeftes zijn oneindig”, weet presentator Hans Pars. “Waar is het eind?” “Ik heb geen idee”, aldus Norder. “Maar je moet als overheid toch wel een beetje meegaan met wat mensen normaal zijn gaan vinden.”
	Is die wens tot herstructurering van de wijk uit de bewoners voortgekomen, vraagt presentator Stef de Niet aan Henk van Osnabrugge van de Bewonersorganisatie Moerwijk. “Niet zo expliciet”, antwoordt deze, “maar het leeft wel. De wijk krijgt een slecht imago, mensen trekken weg. Door rondhangende jongeren op straat ontstaat een onveilige sfeer, winkeliers geven er de brui aan.” “Ik heb in Den Haag Zuidwest twee nieuwe projecten geopend”, vertelt Norder, “de Drentse Hoek en De Vleugelnootboom. Bij die gelegenheden vertellen mensen me hoe blij ze zijn dat er in de wijk waarin ze zijn geboren en getogen geschikte woonruimte voor ze gerealiseerd is. Anders waren ze weggetrokken naar Zoetermeer of naar een vinexwijk.”
Raadslid Wim Pijl van de ChristenUnie/SGP wil de wethouder wel op het hart drukken dat herstructurering meer is dan alleen sloop en nieuwbouw. Denk ook om de sociale infrastructuur. En er moet zeker meer aandacht worden geschonken aan duurzaamheid. Pijl stoort zich eraan dat in de gebiedsvisies geen duurzaamheidsparagraaf en geen duurzaamheidstoets zijn opgenomen.
Koren op de molen van Tom Pitstra, projectmedewerker Duurzaam Bouwen en Ruimtelijke Ordening bij het Haags Milieucentrum. Hij mist node een visie op energiebesparing, op water, op groen. Dan heeft een gemeente als Haarlem de herstructurering van een wijk (Schalkwijk) toch heel wat duurzamer aangepakt. De gemeente laat het al dan niet nemen van duurzaamheidsmaatregelen te veel aan de woningbouwverenigingen over. Ze zou zelf juist kaders moeten scheppen. Voor winkels en openbaar vervoer is draagvlak nodig, dat wil zeggen voldoende inwoners om die voorzieningen rendabel te maken. Maar er wordt juist minder teruggebouwd dan dat er gesloopt wordt, dus verdunning in plaats van de noodzakelijke verdichting. Een alternatief kan zijn het samenvoegen van woningen die naar de huidige maatstaven te klein zijn en extra woonlagen op gebouwen zetten om het verlies aan woningen te compenseren. Maar de gemeente en corporaties kiezen ervoor om woningen niet samen te voegen als dit meer dan tweederde kost van wat nieuwbouw kost. Dat is een politieke keuze, die uit milieu-optiek ongewenst is.
“Optoppen is vaak technisch en financieel niet haalbaar”, aldus Norder, hetgeen Pitstra overigens onder verwijzing naar onderzoek van de TU Delft bestrijdt. “En verdichting brengt met zich mee dat we meer de hoogte in zouden moeten” – Norder weer – “waar lang niet alle bewoners blij mee zijn. Ik wil best meer dan tachtig procent, zelfs de volle honderd procent terugbouwen, maar dat kan alleen door hoogbouw.” “Maar goed, we hebben het hier over de concept-gebiedsvisie. Er zijn ongeveer twintig inspraakreacties gekomen en die worden heel serieus genomen. Ik kan er nog niet op ingaan, maar een aantal dingen zal in het definitieve voorstel worden meegenomen. Maar ik kan niet begrijpen waarom het recyclen van slecht materiaal van slecht geïsoleerde woningen beter voor het milieu zou zijn dan nieuwbouw, ervan uitgaande dat nieuwe woningen zóveel duurzamer zijn en het slooppuin zoveel mogelijk wordt hergebruikt.”
	Speelt dat duurzaamheidsaspect voor de bewoners eigenlijk wel een rol?, luidt de slotvraag van De Niet. “Met de bouwtechnieken en zo houden ze zich niet bezig”, aldus Van Osnabrugge. Ze willen wèl voldoende groen en water. Maar ze denken vooral, wat gebeurt er met mijn wijk en met mijn huis.” Hans Ruitenberg liet voorafgaand aan de discussies en in de pauze zijn welluidende stem door het Atrium schallen.
	Julius Pasgeld: Gratis openbaar vervoer Afgelopen zondag kon je met het boekenweekgeschenk gratis met de trein door heel Nederland reizen. En omdat het thans over gratis openbaar vervoer gaat dacht ik: Jee, dat komt mooi uit. Ik neem gelijk de gelegenheid te baat om eens ervaring op te doen in de praktijk. En zo stapten mevrouw Pasgeld en ik, ieder gewapend met een boekenweekgeschenk, op Centraal station Den Haag in de trein. Het was ongeveer dertig jaar geleden dat ik voor het laatst in de trein had gezeten en ik werd er een beetje bibberig van. ‘Zitten we wel in de goeie trein?’ en ‘Gaat het niet wat erg hard?’ vroeg ik steeds weer aan mevrouw Pasgeld. Maar ze stelde me op mijn gemak en ook toen ik haar vroeg waar dat geruststellend ta-dam ta-dam geluid was gebleven, dat ik me van eerdere treinreizen nog wist te herinneren, zei ze, dat ik me absoluut geen zorgen hoefde te maken.
Het reisdoel was Heemstede/Aerdenhout. Want ik wilde daar wel eens rondkijken om te zien waar straks al dat geld blijft dat we moeten gaan betalen om cash te kunnen betalen. Maar eerst stopten we bij de Laan van Nieuw-Oost-Indie en Mariahoeve en Voorschoten en de Vink. En na Leiden-centraal kwam de conducteur langs en vroeg naar ons plaatsbewijs. Snel tastte ik in mijn binnenzak en toonde twee exemplaren van het boek Zomerhitte van Jan Wolkers. Op het omslag stond weliswaar een geheel ontklede vrouw met een achterwerk waarbij vooral Rubens opgewonden zou geraken, maar toch knikte de conducteur minzaam en vervolgde zijn weg. Als deze ontwikkeling doorzet, zo schoot het door me heen, duurt het niet lang meer of Junior dient op school voor een gratis lesuur te laten zien dat hij een schone onderbroek van Calvin Klein aanheeft. En wellicht komt er een moment dat ook het huisvuil gratis wordt opgehaald bij mensen die keihard de Boléro van Ravel door hun open raam laten schallen. Maar gelukkig lag deze volstrekte desintegratie van het verband tussen verleende diensten en de betalingen daarvan nog ver in het verschiet en alsof het nooit anders was geweest schoten de duinen bij De Zilk, Vogelenzang en Bloemendaal in rap tempo voorbij het coupéraampje. De zon, die ook die dag weer voor niks was opgegaan, leek in de weerspiegeling van datzelfde coupéraampje net als de duinen in de verte, ook al voor niks mee te reizen. Ik kreeg het gevoel nimmer meer in duisternis te hoeven wandelen met al dat licht der wereld en al dat gratis vervoer. Maar toch: voor niks gaat de zon op, zo staat geschreven. En het laten rijden der treinen, vol of leeg, kost wel degelijk een lieve cent. Helemaal niks gratis openbaar vervoer dus, drong het dus ineens tot me door. Alleen de manier waarop we het moeten betalen wordt ondoorzichtig gemaakt door een stelletje slimme jongens. Als ik mijn retourtje Den Haag-Heemstede/Aerdenhout voortaan via de boekhandel moet bekostigen kan de tijd niet ver meer zijn, dat ik de aanschaf van boeken straks moet verrekenen met mijn wegenbelasting. Dat ik, als het puntje bij paaltje komt, de aanschaf van mijn bestaansrechts straks moet verrekenen met de bewoners van al die schitterende villa’s in Heemstede/Aerdenhout die, en daar heb ik best begrip voor, natuurlijk ook hun vaste lasten moeten betalen. Tussenhandel heet dat. Maffiabaasjes en andere handige types schuiven tegenwoordig schier eindeloos allerlei verzinsels tussen koop en verkoop in. Het was daarom dat ik afgelopen zondag in die trein zat. Het was daarom, dat ik me afgelopen zondag een oor liet aannaaien. Want gratis openbaar vervoer bestaat niet.

Agenda


	Branding

Neem een gratis abonnement op Branding, hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu, of klik hier voor de elektronische versie.